Krishterimi në Shqipëri

Pak kombe në tokë mund të thonë atë që mund ta thotë Shqipëria.
Rrënjë Apostolike Historia e Kishës shqiptare shkon pothuajse deri te agimi i vetë krishterimit. Shën Pali, duke shkruar romakëve, dëshmon se e çoi Ungjillin “deri në Iliri” (Romakëve 15:19) — territor që përfshin Shqipërinë e sotme.
Romakëve 15:17–21 (RSVCI) “Kam, pra, arsye të krenohem në Krishtin Jezus për punën time për Perëndinë. Sepse nuk do të guxoja të flas për asgjë tjetër, veç asaj që Krishti ka bërë nëpërmjet meje për t’i sjellë johebrenjtë në bindje, me fjalë e me vepër, me fuqinë e shenjave e të mrekullive, me fuqinë e Frymës së Shenjtë, kështu që nga Jerusalemi e rreth e qark deri në Iliri, e kam përhapur plotësisht Ungjillin e Krishtit. Kështu e kam bërë synim tim ta predikoj Ungjillin jo aty ku Krishti ishte përmendur tashmë, që të mos ndërtoj mbi themelin e dikujt tjetër, por siç është shkruar: ‘Ata që s’u është treguar për të, do ta shohin, dhe ata që s’kanë dëgjuar, do të kuptojnë.’”
Ta çosh mesazhin e shpëtimit në këtë cep të botës nuk ka qenë kurrë e lehtë. Shqipëria — sot vendbanim i afërsisht 2.8 milionë njerëzve (shifra 4.5 milionë përfshin diasporën botërore) — shtrihet në bregdetin e Adriatikut të Ballkanit, e kufizuar në veri me Malin e Zi dhe Kosovën, në lindje me Maqedoninë e Veriut, e kufizuar në veri me Malin e Zi dhe Kosovën, në lindje me Maqedoninë e Veriut, dhe në jug me Greqinë. Tradita mban se vetë Pali kaloi nëpër Durrës gjatë ungjillëzimit të tij në provincën romake të Ilirisë.
Që në mesin e shekullit të parë, një peshkopatë ishte vendosur tashmë në Durrës — një ndër më të hershmet në botë, jashtë Tokës së Shenjtë. Shkodra e ndoqi si një nga selitë më të lashta, e përmendur në dokumentet kishtare që në fund të shekullit të katërt.

Një Qytetërim i Ndërtuar mbi Besimin Krishterimi nuk e vizitoi thjesht Shqipërinë — ai e ndërtoi qytetërimin Shqiptar. Formula e Pagëzimit, një rresht shqip i ruajtur brenda një teksti latin të shekullit të 15-të, mbetet dokumenti më i vjetër i shkruar i gjuhës shqipe që ka mbijetuar. Nëntëdhjetë vjet më vonë, prifti katolik Gjon Buzuku i dha Shqipërisë librin e saj të parë të shtypur — një përkthim prej 188 faqesh i meshës katolike. Poeti i parë shqiptar ishte gjithashtu një prift katolik, dhe në vitin 1635 Peshkopi Frang Bardhi hartoi fjalorin e parë shqip. Besimi nuk e shoqëroi thjesht identitetin shqiptar — ai e krijoi atë.

Nata e Gjatë: Përndjekja Komuniste Nga viti 1945 deri në 1991, regjimi i Enver Hoxhës i shpalli luftë vetë Kishës. Në 1967, Shqipëria u shpall shteti i parë ateist kushtetues në botë. Priftërinj u ekzekutuan ose u burgosën, manastire u shembën, dhe 327 kisha katolike u konfiskuan ose u shkatërruan. Besimi nuk vdiq nën këtë peshë — ai shkoi nën tokë, i mbajtur gjallë fshehurazi nga familje që rrezikuan gjithçka për ta trashëguar.

Ringjallja Pas vitit 1991, Kisha jo vetëm mbijetoi — ajo u ngjall. Konferenca Ipeshkvnore u rithemelua në 1993, i njëjti vit kur Papa Gjon Pali II vuri këmbën në tokën shqiptare për të dëshmuar një Kishë që komunizmi kishte dështuar ta shuante. Papa Françesku u kthye në 2014, dhe lumnimi i martirëve shqiptarë vazhdon edhe sot — dëshmi e gjallë se përndjekja nuk e ka fjalën e fundit.
Ky nuk është thjesht histori — kjo është martirologji. Kjo është ringjallje. Pak cepe të Krishterimit mbartin një histori kaq të plotë: origjinë apostolike, themel kulturor, shfarosje pothuajse totale, ringjallje e pamohueshme. Dëshmia e Shqipërisë qëndron pothuajse e vetme.